GĦAR DALAM

Għar Dalam nazywana Jaskinią Ciemności zlokalizowana jest w południowo wschodniej części wyspy, na przedmieściach miasta Birzebbuga.

W jaskini odnaleziono kości zwierząt, żyjących przed epoką lodowcową. Znalazły się wśród nich okazy szczątków: hipopotamów, jeleni, lisów, wilków, niedźwiedzi, skarłowaciałych słoni, ale również pozostałości żab, ryjówek i nietoperzy. Jaskinia powstała na skutek działania wody w skałach wapiennych. Prowadzi około 144 metry w głąb ziemi.

Ze względów bezpieczeństwa do zwiedzania udostępnionych jest 70 pierwszych metrów. Bogactwo odnalezionych szczątków fauny wskazuje, że poziom Morza Śródziemnego był wtedy znacznie niższy. Malta była połączona z kontynentem europejskim pasem lądu. Zmieniające się warunki klimatyczne zmusiły zwierzęta do przemieszczania się w kierunku południowym. Chociaż lodowiec na teren Malty nie dotarł, to jednak ochłodzenie klimatu było znaczące. Padające deszcze powodowały powodzie i intensywną erozję. Rzeka Wied Dalam erodowała swoje koryto, aż do podziemnego tunelu. Gleba, kamienie, szczątki zwierząt zostały zassane do tunelu i osadzone w jaskini.

Istnienie jaskini zostało odnotowane już w 1647 roku, przez jednego z miejscowych historyków. Miejsce zyskało naukowe znaczenie w 1865 roku, dzięki badaniom włoskiego geologa – Arturo Issela, który poszukiwał szczątków człowieka z okresu paleolitu. Zamiast tego znalazł liczne kości zwierząt z plejstocenu oraz pozostałości po najwcześniejszej obecności ludzi na Malcie. Odnalezione szczątki zgromadzono w muzeum, które wybudowano w 1930 roku. Jaskinię otwarto dla zwiedzających w 1933 roku.